رجوع از هبه چیست؟
هبه در اصطلاح حقوقی، به معنای بخشیدن مال یا دارایی به دیگری به صورت رایگان است. اما اگر شخصی که مالی را بخشیده، تصمیم بگیرد آن را بازپس بگیرد، موضوع رجوع از هبه مطرح می‌شود. قانون مدنی ایران تحت شرایط خاصی این بازپس گیری را ممکن می‌داند.
شرایط رجوع از هبه
طبق ماده ۷۹۵ قانون مدنی، هبه بعد از تسلیم قابل رجوع است؛ اما شرایطی دارد:
- باقی بودن عین موهوبه: یعنی مالی که بخشیده شده هنوز وجود داشته باشد و از بین نرفته باشد.
- در قید حیات بودن واهب و متهب
- عدم وجود مانع شرعی یا قانونی: مثلاً اگر مال به نزدیکان درجه یک (مانند فرزند یا پدر) بخشیده شود، بازپس گیری امکان‌پذیر نیست.
مواردی که رجوع از هبه ممکن نیست
- وقتی واهب مال را به یکی از اقارب نسبی خود (پدر، مادر، فرزند و…) ببخشد
- اگر مالی که میبخشیم از بین برود یا تلف شده شود
- هرگاه در عقد هبه شرط شود که واهب حق رجوع ندارد
- زمانی که هبه در برابر مال یا امتیازی به صورت معوض باشد (هبه معوض)
نحوه رجوع از هبه چگونه است؟
برای رجوع از هبه باید از طریق دادگاه اقدام کرد. این مراحل معمولاً طی می‌شود:
1-تنظیم دادخواست رجوع از هبه
2- تقدیم دادخواست به شورای حل اختلاف یا دادگاه حقوقی (بسته به ارزش مال)
3- بررسی شرایط قانونی توسط قاضی
4- صدور حکم در صورت احراز شرایط بازپس گیری
📌 نکته: حتی اگر مال هنوز در اختیار متهب باشد، بدون حکم دادگاه نمی‌توان آن را پس گرفت.
مدارک لازم برای طرح دعوای باز پس گیری از هبه
۱- اصل سند هبه (در صورت وجود)
۲- مدارک هویتی طرفین
۳- ادله اثبات هبه (شهادت شهود، پیامک، سند عادی و…)
۳- مدارک مالکیت مال موهوبه
نکات مهم در خصوص رجوع از هبه
- اگر هبه به‌صورت رسمی در دفترخانه ثبت شود، اثبات رجوع دشوارتر میباشد.
- در هبه‌های غیررسمی یا شفاهی، وجود دلایل مکتوب اهمیت بیشتری دارد.
- اگر متهب مال را بفروشد یا به دیگری منتقل کند، حق رجوع برای واهب از بین می‌رود.
لینک‌های مفید:
🔗 مقاله تفاوت وکیل دادگستری و مشاور حقوقی
🔗 قانون مدنی ایران – مواد مربوط به هبه
🟨 پرسش‌های متداول درباره رجوع از هبه:
۱. آیا بازپس گیری هبه به فرزند امکان‌پذیر است؟
خیر. طبق قانون، هبه به اقارب نسبی (مانند فرزند، پدر یا مادر) قابل رجوع نیست.
۲. در صورت فروش مال، رجوع ممکن است؟
خیر، در صورت انتقال مال به شخص دیگر، امکان رجوع از بین می‌رود.
۳. آیا برای رجوع از هبه باید قرارداد رسمی داشت؟
داشتن قرارداد رسمی کمک‌کننده است اما در صورت وجود ادله، رجوع حتی از هبه غیررسمی نیز ممکن است.
۴. در چه دادگاهی باید دادخواست رجوع از هبه را مطرح کرد؟
بر اساس ارزش مال، دادگاه صلح یا دادگاه حقوقی صلاحیت رسیدگی دارند
۵. آیا می‌توان بدون حضور وکیل شکایت کرد؟
بله، ولی توصیه می‌شود از وکیل حقوقی کمک بگیرید.
۶. اگر شخصی به قصد فرار از دین، مالی را هبه کند، قابل رجوع است؟
در صورت اثبات این موضوع، می‌توان هبه را باطل اعلام کرد و مال را بازگرداند.
۷. آیا هبه‌ی معوض هم قابل رجوع است؟
خیر. اگر واهب در برابر بخشش چیزی دریافت کرده باشد، دیگر حق بازگشت ندارد.
۸. مدت زمان رسیدگی به دعوای باز پس گیری هبه چقدر است؟
مدت زمان رسیدگی با توجه به شلوغی دادگاه و نوع پرونده، معمولاً بین دو تا شش ماه است.
۹- آیا بازپس گیری هبه از همسر امکان پذیر است؟
بله با وجود شرایط فوق این باز پس گیری مال هدیه شده از همسر امکان پذیر است
دیدگاه شما